Justyna Gorzkowicz

doktor nauk humanistycznych, antropolog literatury, krytyk artystyczny, animator kultury i miłośniczka rękodzielnictwa. Uczyła się w Polsce na Wydziale Artystycznym UMCS w Lublinie oraz Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie w Katedrze Teorii i Antropologii Literatury (Instytut Filologii Polskiej) obroniła pracę doktorską z pogranicza literatury i filozofii. Jest także autorką tekstów o sztuce (w tym kuratorskich), będących wyrazem poszukiwania nowych wzorców estetycznych, głęboko jednak zakorzenionych w kręgu świata śródziemnomorskiego. Obecnie mieszka w Wielkiej Brytanii, nieustannie wypatrując nowych wyzwań badawczych. W ramach Course in Welsh and British history and its sources, Coleg Cambria- Yale, Wrexham (UK)  pisała wraz z Jarkiem Soleckim m. in. o folklorze walijskim. Będąc zaś  uczestnikiem seminariów z zakresu antropologii social mediów na University College London (UCL), prowadziła badania nad kulturowymi aspektami korzystania z mediów społecznościowych. Zainteresowała się również sposobami popularyzowania wyników badań humanistycznych, zwłaszcza wykorzystaniem do celów wdrożeniowych materiałów audiowizualnych oraz narzędzi cyfrowych. W centrum swoich predylekcji stawia mechanizmy tworzenia metafor popkulturowych jako użytecznych narzędzi do prezentowania wiedzy naukowej.

Kornel Filipowicz w swoim mieszkaniu

Zajmuje się m.in.: interdyscyplinarnymi wymiarami antropologii kulturowej (w tym: literatury, sztuki, filozofii) oraz szeroko pojętą geografią humanistyczną, kładąc nacisk na element popularyzatorski. Od kilku lat jest stałym uczestnikiem fieldworkingu oraz shadowingu, prowadząc badania jakościowe na temat różnorodnych form zachowania tożsamości kulturowej. Interesuje się szczególnie wpływami języka nieojczystego na możliwość przekazania na emigracji najistotniejszych wartości dla ludzi przebywających w diasporze. Są to zainteresowania plasujące się na obrzeżach semantyki etnograficznej, antropologii krajobrazu i antropologii gestu, filozofii dziejów oraz etnologii. Dotyczą w dużej mierze badań nad subiektywnym doświadczaniem rzeczywistości za pomocą słów oraz krajobrazów afektywnych (rodzaju memoryscape). Ważnym elementem w działaniach Justyny jest bezpośredni kontakt z rozmówcami. Niejednokrotnie znajduje on odzwierciedlenie także w publikacjach z pogranicza publicystyki, literatury faktu i beletrystyki. Jest ona autorką serii niezwykle osobistych reportaży o Polakach w Wielkiej Brytanii (2015-2017). Prowadzi także integracyjne warsztaty terapii zajęciowej z wykorzystaniem technik rękodzielniczych i  recycling-artu.

Zamiłowanie do sztuki użytkowej towarzyszy jej od czasów nastoletnich, gdy ucząc się w liceum plastycznym, zainteresowała się tkaniną artystyczną. Od tamtych czasów także zajmuje się działaniami prospołecznymi. Będąc jeszcze studentką Wydziału Artystycznego, podjęła współpracę wolontariacką z Ośrodkiem Rehabilitacyjno-Terapeutycznym “Krok za Krokiem” (Zamość), prowadząc zajęcia arteterapetyczne z niepełnosprawnymi dziećmi. Celem spotkań była m.in. nauka posługiwania się kodem wizualnym, rozwijanie sprawności manualnej, a także poprzez budowanie wrażliwości artystycznej, kształtowanie własnego stylu oraz indywidualnej ekspresji. Wynikiem tej współpracy było powstanie serii prac plastycznych, ilustrujących utwory poetyckie. Zostały one opublikowane w jednym z tomików wierszy.

Do tematów arteterapeutycznych powróciła po latach, angażując się w organizowanie warsztatów i artystycznych działań w przestrzeni publicznej, pozostających w kręgu tzw. street artu (m.in. z wykorzystanie tekstyliów – yarnbombing).  Wraz z Jarkiem Soleckim przyłączyła się do Polske filmdager w Norwegii, prowadząc zajęcia artystyczne, których głównym celem  była integracja środowisk i grup zagrożonych wykluczeniem społecznym. W ramach współpracy z Polske filmdager została zaproszona także do  objęcia stanowiska dyrektora Biura Promocji i PR oraz specjalisty ds. literatury oraz sztuki.

Instalacja pomponowa, Fredrikstad, Norwegia

Z czasów studiów literaturoznawczych pozostało jej niesłabnące zainteresowanie twórczością  Stanisława Vincenza, jego ideą wspólnotową, czy szerzej mówiąc – myślą literacko-filozoficzną oraz wierzeniami ludycznymi i Huculszczyzną. Temu tematowi poświęciła ponad pięć lat, które zaowocowały powstaniem wyróżnionych, za nowatorskie spojrzenie na analizowane zagadnienia, prac dyplomowych: licencjackiej  pt. Metafora świata totalitarnego w „Syrojidach” Stanisława Vincenza (2006) oraz magisterskiej Homo politicus w twórczości Stanisława Vincenza (2008). W swoich badaniach podejmowała próby ujęcia całościowej wizji autora Połoniny na przykładzie różnych jego dzieł (m.in. Powojennych perypetii Sokratesa oraz Syrojidów). Podstawowymi zagadnieniami stały się dewiacje ustrojów politycznych (demokracji, nacjonalizmu, socjalizmu) i płynące  z nich zagrożenia dla tożsamości człowieka.

Książki Vincenza

Problematyce vincenzowskiej  dedykowała także szereg wystąpień konferencyjnych (2010, 2012) oraz artykułów publikowanych zarówno w zbiorowych monografiach (2011, 2013, 2014), czasopismach, jak i na portalach internetowych, związanych m.in. z badaniami nad Huculszczyzną oraz cyfrową archiwizacją pełnej literatury podmiotowej i przedmiotowej pisarza (2010, 2011, 2013). Pisząc o Vincenzie analizowała zwłaszcza jedną przypowieść, która jest prekursorską w stosunku do Folwarku zwierzęcego George’a Orwella narracją o kraju totalitarnym. Odczytywała Syrojidy – bo taki jest tytuł utworu, o którym mowa – z jednej strony jako traktat quasi-kabalistycznymi o dojrzewaniu człowieka do wolności i życiu we wspólnocie, z drugiej zaś jako demitologizację „totalitaryzmów” w ogóle. Zwracała także uwagę na elementy baśniowe przypowieści oraz erudycyjne nawiązania Vincenza do kultury śródziemnomorskiej (kontekst Homera, Dantego, itd.). Zajmowała się również zagadnieniami z pogranicza etnonauki i literaturoznawstwa, poszukując w twórczości Vincenza nawiązań do kultury ludowej Hucułów.  Pisała o historii Huculszczyzny widzianej oczami pisarza. Starała się przybliżyć tę przestrzeń m.in. z  perspektywy etnomuzykologicznej. Zwracała uwagę na utrwalone w tradycji tamtejszych terenów znaczenia fłojery  – pasterskiego fletu, który w dziełach autora Na wysokiej Połoninie funkcjonuje jako bogata metafora związków człowieka z siłami wyższymi.  

Książki Filipowicza

Kolejnym pisarzem, który zaintrygował Justynę Gorzkowicz na długo, jest Kornel Filipowicz. W trakcie kwerend trafiła do Łodzi, gdzie przeprowadziła serię niezwykłych wywiadów z drugą żoną pisarza Marią Próchnicką oraz ich synem Marcinem Filipowiczem (2012). Spacerując po ogrodzie botanicznym, oglądając rodzinne zdjęcia, mogła odtworzyć chociaż część minionego i jakże ważnego świata,  który znalazł swe odzwierciedlenie w kilku jej późniejszych publikacjach. Pisarstwu Filipowicza poświęciła osiem lat wnikliwych badań, zakończonych dysertacją doktorską pt. W poszukiwaniu antagonisty o wątkach egzystencjalnych w twórczości Kornela Filipowicza (2016). Jest to prekursorska próba monograficznej reinterpretacji tej twórczości, z punktu widzenia zawartych w niej wątków filozoficznych, szczególnie problematyki egzystencjalnej. W pracy zwracana jest  uwaga na rekonstrukcję pisarskiego światopoglądu, ale przez pryzmat intertekstualnych odniesień krakowskiego autora do Jeana-Paula Sartre’a oraz Alberta Camusa.  Charakteryzuje się niekonwencjonalną metodą badawczą, w analizach bowiem przywołuje się Bloomowska teoria lęku przed wpływem. Na jej podstawie w twórczości polskiego prozaika wyodrębnione zostają zabiegi rewizyjne, których zadaniem jest falsyfikacja egzystencjalizmu francuskiego. Z analiz wynika, że wszyscy trzej pisarze organizują przestrzeń literacką wokół podobnych zagadnień,  każdy z nich jednak skupia się na innych ogniwach problemu. Jest to niebagatelna próba odczytania na nowo literatury europejskiej XX w., ale także stanu wiedzy o samym Filipowiczu. W konkluzji wysnuta zostaje dodatkowo teza o potrzebie zbadania występowania wariantów narodowych egzystencjalizmu literackiego, który funkcjonował na długo przed Sartre’m i Camusem. Multimedialna prezentacja wyników badań zebranych w tej pracy, została nagrodzona I miejscem w konkursie Biuletynu Polonistycznego oraz Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk (2017, autor animacji- Jarek Solecki).


Wybrane publikacje

O Kornelu Filipowiczu
  1. W poszukiwaniu antagonisty. O wątkach egzytencjalnych w twórczości Kornela Filipowicza,  Kielce  2018 (książka złożona do druku, Wydawnictwo Pewne]
  2. Literacki światoobraz Kornela Filipowicza. O wolności, nadziei oraz śmierci w kontekście egzystencjalizmu francuskiegow: Czasoprzestrzenie, red. A. Lniak, seriia wyd. „Amor Fati”  1(9)/2018.
  3. Wobec przyrody i dzieł sztuki. O Kornelu Filipowiczu opowiada Justynie Gorzkowicz syn pisarza – Marcin Filipowicz,  „Akcent” 2 (2018).
  4. Mój mąż Kornel”- Maria Próchnicka-Filipowicz,  „Odra” 7-8/2013.
  5. Wiesława Szymborska – między życiem, literaturą, sztuka a drugim człowiekiem, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 2 (111) 2012.
O Stanisławie Vincenzie
  1. Syrojidzkie perypetie Kudila, czyli o bajce magicznej, Bogu i polityce w ujęciu Stanisława Vincenza, w: Baśń we współczesnej kulturze. Niewyczerpana moc baśni: literatura – sztuka – kultura masowa,  red. K. Ćwiklak, T. 1, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2014.
  2. O historii Hucułów, ich tradycji muzycznej oraz Huculszczyźnie Stanisława Vincenza, w: Przestrzeń kulturowa Słowian, red. M. Sidor, T. II, Wydawnictwo KUL, Lublin 2013.
  3. „Jak pocisk ukształtowany, wprawiony w ruch, po przebyciu pewnej linii dalej dąży, tak i teraźniejszość, całkowicie sformowana, wprawiona w ruch przez przeszłość” – o przygodzie ze Stanisławem Vincenzem, w: Archiwum Stanisława Vincenza (1888–1971), „Vincenz.pl” 2013, http://www.vincenz.pl/pages/justyna-gorzkowicz-19.html, [28.11.2017].
  4. „Słowiańska Atlantyda”. O Huculszczyźnie Stanisława Vincenza na podstawie symboliki fłojery w „Syrojidach”, „Gadki z Chatki” nr 94 2011.
  5. Traktat o wynaturzonej idei. „Syrojidy” Stanisława Vincenza, w: Huculszczyzna w badaniach młodych naukowców, red. M. Troll, A. Warchalska, Oficyna Wydawnicza Wierchy i Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011.
  6. „Ciche człowieczeństwo ponad „ja” ponad śmierć”. O idei wspólnotowej Stanisława Vincenza, w: „Portal Vincenzowski – naukowe podejście do tematyki karpackiej” 2010, http://www.karpatywschodnie.pttk.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=33:vincenz-justyna-gorzkowicz&catid=2:stach-vincenz&Itemid=3, [27.11.2017].
Teksty interdyscyplinarne kulturoznawcze
  1. Festiwale dziś. O sposobach zachowania tożsamości narodowej Polaków na emigracji w perspektywie geohumanistycznej, w: Festiwale, konkursy, przeglądy a ochrona niematerialnego dziedzictwa kulturowego, red. K. Smyk, Lublin (złożone do druku Wydawnictwo UMCS, 2018 ).
  2. Czterdzieści jeden układów współrzędnych. O poezji Jarosława Kapłona, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 1 (130) 2017.
  3. Czy slamer jest współczesnym wagantem? Praktyki performansu poetyckiego wobec tradycji średniowiecznych, w: Slam, czyli najlepszy poeta nie wygrywa, red. A. Kołodziej, projekt Fundacji Liternet i Katedry Performatyki UJ oraz Stowarzyszenia Nowa Mina Kultury, Internet/Kraków 2013.
  4. Gdy pasja staje się życiem, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 1 (114) 2013.
  5. Opowieść o żydowskim Zamościu,  „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 3(104) 2010.
  6. Słów kilka na marginesie wierszy Zbigniewa Herberta, „Literat Krakowski” , Kraków 2009.
o sztuce (w tym teksty kuratorskie)
  1. Atomy Praktikera , [w katalogu wystawy zorganizowanej z okazji 37. edycji Konkursu  im. Marii Dokowicz], Wydawnictwo UAP,  Poznań 2018.
  2. (Nie) miejsca . Hipoteza całości, w katalogu monograficznym:  M. Piestrak, Nie- miejsca – hipoteza całości,  Assembly Foundation, Poznań 2017.
  3. Sztuka Roberta Kuśmirowskiego jako transdyscyplinarna refleksja nad współczesnością, w: Filozoficzna refleksja nad kulturą jako próba odpowiedzi na problemy współczesności, red. J. Gazda, S. Ruchała, Wydawnictwo UŚ, Katowice 2014.
  4. Gra w klasy Sławomira Tomana, w: S. Toman, Suma rozłączna, Instytut Sztuk Pięknych, Wydział Artystyczny UMCS, Lublin 2014.
  5. Wystawa obrazów Sławomira Tomana w Zamościu, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 4 (121) 2014.
  6. Między wiekiem XIX a XXI. Pytanie o formułę dyskursu dekadenckiego we współczesnej sztuce polskiej, w: Pesymizm, sceptycyzm, nihilizm, dekadentyzm – kultura wyczerpania?, red. E. Starzyńska – Kościuszko, A. Kucner, P. Wasyluk, Wyd. Instytut FIlozofii UWM w Olsztynie, Olsztyn 2013.
  7. Antidotum,  Galeria „Drugie Piętro – Strefa Sztuki”, Zamość 2013.
  8. Idea vanitas w sztuce Roberta Kuśmirowskiego, w: Tradycja współcześnie – repetycja czy innowacja, red. A. Jarmuszkiewicz i J. Tabaszewska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2012.
  9. Falsyfikaty Macieja Kuraka, „Popmoderna” 2012, http://popmoderna.pl/falsyfikaty-macieja-kuraka/, [27.11.2017].
  10. „Ultima thule” Marcina Kowalika, „Popmoderna” 2012, http://popmoderna.pl/ultima-thule-marcina-kowalika/, [27.11.2017].
  11. „Zlepy” rzeczywistości, w: M. Pich, Still & Life exhibition, Galeria „Siłownia”, Poznań 2012.
  12. W Range Roverze można się zakochać – jak w przygodach Jamesa Bonda.” – wywiad z Maciejem Stępińskim, w: „Popmoderna” 2012, http://popmoderna.pl/wywiad-z-maciejem-stepinskim/, [27.11.2017].
  13. Wywiad z Konradem Pustołą, w: „Popmoderna” 2012, http://popmoderna.pl/wywiad-z-konradem-pustola/, [27.11.2017].
  14. Antidotum albo drugi stopień do normalności. Malarstwo Pauliny Karpowicz, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 4 (113) 2012.
  15. „Faza lustra” – najnowszy cykl obrazów Marcina Kowalika, w: „Faza lustra” Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ Kraków 2012.
  16. Przedmioty i pop-art. Ponowoczesność w malarstwie Sławomira Tomana, w: „Popmoderna” 2012, http://popmoderna.pl/przedmioty-i-pop-art-malarstwo-slawomira-tomana/, [27.11.2017].
  17. Granice percepcji. O malarstwie Marcina Kowalika, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 1 (110) 2012.
  18. W kręgu malarstwa młodych, Galeria „Drugie Piętro – Strefa Sztuki”, Zamość 2011, http://www.zdk.zamosc.pl/2011/sztuka/7277-mal-ars-two-wernisaz-wystawy-fotorelacja/#more-7277, [27.07.2012, art. dostępny: http://justnote.info/sztuka-2/mal-ars-two 28.11.2017 ].
  19. Fotografia – „przenośna walizka obrazów”, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 4(109) 2011.
  20. „Sztuka w przerwie” Zamość 2011. W poszukiwania tożsamości współczesnego świata, w: „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 1(106) 2011.
Reportaże,wywiady terenowe
  1. Polskie Dni Filmowe, czyli oswajanie pędzącej lokomotywy, „Libertas” 2017, http://www.libertas.pl/polskie_dni_filmowe_czyli_oswajanie_pedzacej_lokomotywy.html, [28.11.2017].
  2. Kubuś Puchatek, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 2 (131) 2017.
  3. „Polacy nie gęsi…” swoje filmy mają, Magazynie Polish Connection nr 2 (21) 2017.
  4. Opowieści walijskie, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 2 (127) 2016.
  5. Zdjęcie prawie rodzinne, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 1(126) 2016.
  6. „Tęsknota, nostalgia za krajem jest rodzajem potencjału, który można wykorzystać do tego, żeby coś stworzyć”,„Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 4 (129) 2016.
  7. Changeover, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 3 (124) 2015.
  8. Z serca Wielkiej Brytanii,  „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 2 (123) 2015.
  9. Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o Polakach w Wielkiej Brytanii, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” Nr 1 (122) 2015.